Trong bối cảnh các đô thị lớn trên thế giới ngày càng coi không gian ven sông là tài sản chiến lược, mô hình “thành phố thu nhỏ bên sông” đang trở thành xu hướng phát triển nổi bật. Thay vì phát triển rời rạc, các tổ hợp đa chức năng ven sông được quy hoạch như một đô thị hoàn chỉnh, nơi sinh hoạt cộng đồng, văn hóa, du lịch và kinh tế dịch vụ cùng tồn tại và bổ trợ lẫn nhau. Tại Đà Nẵng, Da Nang Downtown đang được xem là một bước tiếp cận theo hướng này.
Khi dòng sông trở thành trục tổ chức đời sống đô thị
Trong nhiều thập kỷ, sông ngòi tại các thành phố thường bị xem là ranh giới tự nhiên hoặc yếu tố cảnh quan phụ trợ. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển đô thị hiện đại cho thấy dòng sông, nếu được khai thác đúng cách, có thể trở thành trục trung tâm tổ chức các hoạt động đô thị, tạo bản sắc và sức sống mới cho thành phố.
Các mô hình “thành phố thu nhỏ bên sông” thường đặt không gian công cộng và mặt nước ở vị trí ưu tiên, kiểm soát mật độ xây dựng và hướng tới trải nghiệm của con người. Dòng sông không chỉ là cảnh quan, mà còn là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, lễ hội, giải trí và thương mại, từ đó hình thành nhịp sống đô thị sôi động nhưng cân bằng.
Elizabeth Quay: bài học về tái thiết không gian ven sông
Elizabeth Quay tại Perth (Australia) là một ví dụ điển hình cho cách tiếp cận này. Được đưa vào sử dụng từ năm 2016, dự án đã tái thiết một phần bờ sông Swan từng ít được chú ý thành không gian ven sông đa chức năng. Hệ thống quảng trường, công viên, bến du thuyền, lối đi bộ, nhà hàng và khu tổ chức sự kiện ngoài trời đã nhanh chóng biến khu vực này thành điểm sinh hoạt trung tâm của thành phố.
Điểm đáng chú ý là Elizabeth Quay không phát triển theo hướng gia tăng mật độ công trình, mà tập trung vào việc tôn vinh bản sắc địa phương. Các yếu tố di sản thổ dân, nghệ thuật công cộng, công trình lịch sử được phục dựng và hệ sinh thái bản địa đã giúp không gian ven sông gắn bó chặt chẽ với đời sống cộng đồng, tạo nên sức hút lâu dài.
Panlong Tiandi và câu chuyện tái sinh di sản đô thị
Tại châu Á, Panlong Tiandi (Bàn Long Thiên Địa) ở Thượng Hải (Trung Quốc) cho thấy một hướng phát triển khác của mô hình đô thị ven sông: tái sinh không gian trên nền tảng di sản. Từ một thủy trấn cổ có lịch sử gần 1.400 năm, khu vực này được tái cấu trúc thành tổ hợp đô thị quy mô lớn, kết hợp hài hòa giữa kiến trúc truyền thống và các hoạt động đương đại.
Dự án bảo tồn hệ thống kênh rạch nguyên bản, đồng thời phát triển hàng trăm nghìn mét vuông không gian xanh công cộng, khu dân cư và diện tích thương mại – văn hóa. Lượng khách lớn ngay từ giai đoạn đầu vận hành cho thấy sức hấp dẫn của mô hình đô thị ven sông khi được xây dựng dựa trên nền tảng di sản, không gian mở và trải nghiệm đa dạng.
Những đặc điểm cốt lõi của mô hình “thành phố thu nhỏ bên sông”
Từ các mô hình đã thành công trên thế giới, có thể nhận diện một số đặc điểm chung. Thứ nhất, mật độ xây dựng được kiểm soát nhằm đảm bảo chất lượng không gian sống. Thứ hai, mặt nước và không gian công cộng đóng vai trò chủ đạo trong tổ chức không gian đô thị. Thứ ba, các hoạt động văn hóa, giải trí và kinh tế dịch vụ được lồng ghép để tạo nhịp sống liên tục, cả ban ngày lẫn ban đêm. Trong cấu trúc này, dòng sông trở thành “sân khấu trung tâm” của đời sống đô thị.
Da Nang Downtown và cách tiếp cận với không gian sông Hàn
Trong xu hướng chung đó, Da Nang Downtown được quy hoạch như một tổ hợp đa chức năng ven sông Hàn, tích hợp công viên văn hóa – vui chơi giải trí, không gian thương mại dịch vụ, nhà hát quy mô lớn, các khu lễ hội nghệ thuật, cùng hệ thống căn hộ, khách sạn và văn phòng.
Không gian cảnh quan của dự án do EDSA (Mỹ) thiết kế, lấy cảm hứng từ các yếu tố văn hóa truyền thống Việt Nam. Ý tưởng này được phát triển thành trục tổ chức không gian xuyên suốt, với cấu trúc phân tầng từ lõi trung tâm ra các khu chức năng xung quanh, tạo nên bố cục đô thị rõ ràng và có tính nhận diện.
Tổ chức không gian: từ lõi lễ hội đến vành đai xanh
Khu lễ hội trung tâm được định vị là điểm nhấn của toàn bộ tổ hợp, nơi dự kiến tổ chức các hoạt động văn hóa và giải trí quy mô lớn. Bao quanh khu lõi là các dãy nhà thương mại thấp tầng, được bố trí để kết nối trực tiếp với không gian công cộng, hình thành các tuyến phố đi bộ sôi động.
Hệ thống kênh nước uốn quanh dự án không chỉ đảm nhiệm vai trò cảnh quan và điều hòa vi khí hậu, mà còn mở rộng các trải nghiệm gắn với mặt nước cho cư dân và du khách. Các khối nhà cao tầng được bố trí theo hướng bao bọc lõi trung tâm, góp phần định hình đường chân trời đô thị và mở ra các tầm nhìn hướng về sông Hàn và không gian lễ hội. Bao quanh toàn bộ dự án là công viên ven sông, đóng vai trò như vùng đệm xanh, gia tăng diện tích không gian công cộng cho thành phố.
Vai trò của Da Nang Downtown trong bức tranh phát triển đô thị Đà Nẵng
Theo nhận định của ông Cao Trí Dũng – Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đà Nẵng, Da Nang Downtown có thể trở thành một trong những sản phẩm du lịch chủ lực trong giai đoạn phát triển mới, đồng thời góp phần bổ sung hạ tầng và động lực tăng trưởng cho ngành du lịch địa phương.
Ở tầm nhìn dài hạn, Da Nang Downtown không chỉ là một dự án cụ thể, mà còn là một thử nghiệm quan trọng trong việc áp dụng mô hình phát triển đô thị ven sông tại Việt Nam. Cách dự án đặt dòng sông vào trung tâm của đời sống đô thị cho thấy sự dịch chuyển tư duy trong quy hoạch – từ khai thác đơn lẻ sang phát triển tích hợp, từ chú trọng công trình sang ưu tiên trải nghiệm và giá trị cộng đồng.
Trang thông tin chính thức Da Nang Downtown tại: https://danangdowntown.org/
